
Santo Tomás de Aquino en su Summa contra los gentiles (Cfr. Suma contra los Gentiles. lib. 1, c. 4)[1]; nos explica que la búsqueda del supremo bien, de la suprema verdad; en resumen, la búsqueda de Dios, es algo que ha obsesionado al hombre desde el comienzo de la humanidad, porque la felicidad última del mismo parece estar unida al descubrimiento de ese Ser del cual procede: In ipso enim est ultima perfectio rationalis creaturae, quia est ei principium essendi, intantum enim unumquodque perfectum est, inquantum ad suum principium attingit (Summa Theologiae,Iª, q. 12, a.1, 1 co)[2].
Por otra parte se observa que la gran dificultad que el hombre tiene para alcanzar lo anterior, radica en el hecho que a Dios no se le puede ver, no se le puede tocar, ni conocer en su esencia (Summa Theologiae, Iª, q. 12, a.1, arg 3)[3]; para resolver este problema el Doctor Angélico señala en la Summa Teológica que el hombre “es capaz de alcanzar a Dios” por medio de la admiración de las cosas creadas: In ipso enim est ultima perfectio rationalis creaturae, quia est ei principium essendi, intantum enim unumquodque perfectum est, inquantum ad suum principium attingit. Similiter etiam est praeter rationem. Inest enim homini naturale desiderium cognoscendi causam, cum intuetur effectum; et ex hoc admiratio in hominibus consurgit (Summa Theologiae Iª, q. 12, a.1, 1 co)[4].
La razón del hombre no puede percibir las “esencias” de las cosas sino los “sensibles” que son objetos de los sentidos. Existen los sensibles propios de cada sentido; los sensibles comunes que son aquellos que son percibidos por todos los sentidos externos e internos (por ejemplo: el movimiento, la dimensión); y los sensibles accidentales que son captados sólo por los sentidos internos especialmente por la cogitativa, (por ejemplo: la vida). Santo Tomás señala que para conocer a ese Ser-Dios, existen dos caminos: la analogía, que es el espejo de la creación o simbolismo, que consiste en buscar las huellas del creador y las creaturas; y la otra, por negación, esto es, llegar a lo Absoluto por la eliminación, por ejemplo: viendo una persona que es un bandido, se dice: “Dios no puede ser así”. Para hacer analogía, el hombre necesita de algo sensible que lo lleve a comprender esa realidad, que parece estar escondida (Summa Theologiae Iª, q. 12, a.2, ad 3)[5].
Como veníamos diciendo, el hombre está en una búsqueda constante de lo Absoluto, debido a que cree que la felicidad radica en conocer el principio de su ser; y que a pesar de que la distancia entre uno y otro parece insalvable; el hombre, se cree capaz de conocer a Dios por los sentidos. Como dice el Libro de la Sabiduría: “Vanos son por naturaleza todos los hombres, en quienes hay desconocimiento de Dios, y que a partir de los bienes visibles son incapaces de ver al que es, ni por consideración de las obras conocieron el artífice” (Sab 13, 1).
Este Dios que parece tan oculto e inaccesible para mucha gente, -incluso algunas, buscándolo infructuosamente en doctrinas, filosofías y libros durante toda la vida- no se da cuenta que lo puede encontrar en su diario vivir, en algo tan accesible como la naturaleza que lo rodea, inclusive, desde el patio de su casa. Por ejemplo: la belleza y proporción de una flor; el movimiento majestuoso de los árboles movidos por el viento; la gracia y agilidad de un picaflor; la astucia de un gato cazando; el esplendor de una fulgurante puesta de sol que con sus rayos de diferentes tonalidades dan una pálida idea del cielo al cual estamos todos llamados, también se podría decir que predispone nuestra alma hacia los grandes horizontes, el cual, no estamos acostumbrados a mirar en nuestro gris día a día.
Pe. Pablo Beorlegui, EP.
[2] “Porque la felicidad última del hombre está en lo que es principio de su ser, ya que algo es tanto más perfecto cuanto más unido está a su principio”. (Traducción nuestra).
[3] “Praeterea, cognoscentis ad cognitum oportet esse aliquam proportionem, cum cognitum sit perfectio cognoscentis. Sed nulla est proportio intellectus creati ad Deum, quia in infinitum distant. Ergo intellectus creatus non potest videre essentiam Dei” “Entre el que conoce y el conocido es necesario que haya alguna proporción, pues lo conocido perfecciona al que conoce. Pero entre Dios y el entendimiento creado no hay proporción alguna, pues los separa lo infinito. Luego el entendimiento creado no puede ver a Dios”. (Traducción nuestra).
[4] “Porque cuando el hombre ve un efecto, experimenta el deseo natural de ver la causa. Es precisamente de ahí de donde brota la admiración humana”. (Traducción nuestra).
[5] “Unde, sicut aliae formae intelligibiles quae non sunt suum esse, uniuntur intellectui secundum aliquod esse quo informant ipsum intellectum et faciunt ipsum in actu; ita divina essentia unitur intellectui creato ut intellectum in actu, per seipsam faciens intellectum in actu” “La esencia divina es su mismo ser. De ahí que, así como las formas inteligibles que no son su propio ser se unen al entendimiento por algún ser con el cual lo informan y ponen en acto, así también la esencia divina se une al entendimiento creado como algo conocido que hace que el entendimiento pueda conocer”. (Traducción nuestra).

Poderíamos imaginar inclusive uma conversa angélica na qual os nossos Anjos da Guarda perguntam a algum Anjo mais elevado como compreender melhor aquele do qual é guardião e querendo saber por que fez aquilo, por que deixou de fazer isto, etc., e o Anjo superior explica que isso aconteceu por que sua natureza é constituída de tal maneira e que seria conveniente agir com ele de tal ou qual modo, que Deus tem este ou aquele plano para ele, etc. Enfim, cada um pode imaginar – ou dar-se conta de que já aconteceu – mil circunstâncias em que nossos Anjos da Guarda recorreram a Deus, através dos Anjos superiores, para nos auxiliar.
A jovem possuía uma beleza privilegiada, sua mãe havia falecido, seu pai entrara em falência, a melhor solução para todos estes problemas seria encontrar um esposo rico para a moça. O que não seria difícil. Para isso, deram-lhe de presente duas belas jóias: um relógio de pulso e um crucifixo para portar ao pescoço. O presente agradou muito a pequena Gema, que foi logo ver no espelho como lhe caiam e que efeito produziria nos outros.
Acontece que nem todas as pessoas têm esse relacionamento tão direto com o seu próprio Anjo da guarda, como o tinha Sta. Gema. Entretanto, de alguma maneira, sempre estamos nos relacionando com o nosso Anjo, e, sobretudo, ele conosco. Mas como se dá essa comunicação se não possui corpo material, e, portanto, não tem boca nem língua? Como conversam os Anjos?
Como já vimos, o Anjo superior tem uma capacidade maior de apreender essas verdades sobrenaturais que o Anjo inferior, então para que este possa entender aquilo que o Anjo superior quer lhe transmitir é necessário da que o Anjo superior fragmenta seu conhecimento para que o Anjo inferior consiga entender. O exemplo que o próprio São Tomás dá para esta teoria é de um professor que tem um conhecimento muito amplo da matéria que leciona e que ao apresentá-la aos alunos divide-a em partes coerentes e ordenadas, de modo que os alunos possam entendê-la. Evidentemente, os alunos terão um conhecimento da matéria muito inferior e mais fracionado em relação ao do professor, portanto menos rico. Assim se passa com os Anjos.
Isso que no Anjo é co-natural, no homem pode se dar pela graça. Um Anjo superior pelo simples fato de voltar-se para o inferior já lhe amplia a capacidade cognoscitiva.
De modo suave e tranquilizador, as badaladas do sino chamam-nos de nosso merecido repouso, e com agilidade, aprontamo-nos para começar a labuta do dia. Acordamos sonolentos, com os olhos mal acostumados da claridade já reinante. E, quando menos esperamos, nos vemos de frente com o grande astro-rei: o sol. E aquele muro feio e quebrado, indicando que precisa de uma reforma, parece a nós uma fortaleza inexpugnável, iluminada pelos belos raios solares! Aquele campo mal cuidado, cheio de “dinossauros” em miniatura, coberto apenas de tufos de gramas com aparência de ervas daninhas, agora é como um lindo jardim de Versailles, coberto de um manto verde e celestial, molhado não com orvalho, mas incrustado com reluzentes pedras preciosas!
Oh! Como Deus é a Bondade! Deu-nos o sol para simbolizar sua grande magnificência, seu grande desejo de esquentar e confortar os que se abrigam a seus raios!
“Porém, há algo que pode me fazer mais do que sou. Há alguém, que, iluminando-me com seus raios, pode acrescentar-me algo que não tenho. Esse é o sol! Com ele, minhas pequenas folhas transluzirão, eu própria mudarei de aspecto. Ó sol! Eu vos esperarei nas noites mais escuras, eu vos esperarei nas chuvas mais densas, eu vos esperarei após os tufões mais violentos! Pois sei que um dia aparecereis por de trás das nuvens e me mudareis para me assemelhar a vós! Aconteça o que acontecer, confiarei!”
Claro está que tudo isso deve ser feito com muito afeto, com total isenção de ânimo, mas com a força e a dureza necessária para tirá-lo da situação de risco em que se encontre. Devemos até utilizarmo-nos do instinto de sociabilidade, como recomenda o Mestre: “Se não te escutar, toma contigo uma ou duas pessoas, afim de que toda a questão se resolva pela decisão de duas ou três testemunhas”. (Mt 18,16)


